O‘ZBEK ADABIYOTI O‘QITISH METODIKASI KAFEDRASI TARIXI

Kafedra 1974yil 1sentabrdan, institut tashkil topganining ilk kunlaridanoq faoliyat ko‘rsatib kelmoqda. Kafedra uch a’zo va bir laborant bilan ish boshlagan. Bular filologiya fanlari nomzodi, kafedra mudiri A.Soliyev, dotsentlar V.Mirzayev, O.Jo‘rayev va katta laborant S.Bobonazarov. Keyinroq kafedraga dotsentlar Z.Xo‘jayeva, O‘.Nosirovlar kelishdi. O‘qituvchilardan f.f.n.M.Karimov, U.Qosimov, F.Boynazarov, D.Akbarova, A.Pardayev, Yu.Botirova va A.Oqmurodovlar faoliyat ko‘rsatdilar. Shu yillar davomida dotsent A.Soliyev, O‘.Nosirov, Z.Xo‘jayeva, M.Karimov, F.Boynazarovlar kafedrada mudirlik qildilar. O‘zbek adabiyoti kafedrasiga so‘nggi yillarda dotsent I.Ikromov, o‘qituvchilardan A.Tangirov, S.Yunusov, A.Hasanov, Yu.Karimova va N.Soatovalar kelib qo‘shilishdi. 1995-yildan 2005-yil 11-avgustgacha f.f.n. dotsent U.Qosimov, 2005-yil sentabrdan 2011-yil sentabrgacha dots. I. Ikromov, hozirgi kunda esa kafedrani f.f.n. Y. Karimova boshqarib kelmoqda.

Kafedra a’zolarining 50 ga yaqin monografiya va metodik qo‘llanmalari hamda 500 ga yaqin ilmiy-uslubiy maqolalari nashr qilingan. Jumladan, professor O.Jo‘rayevning “O‘zbek klassik dostonlarida falsafiy-didaktik qarashlar” monografiyasi, prof. F.Boynazarovning “O‘rta Osiyoning antik davri”, “Jahon adabiyoti”, “Jahon tarixi” nomli darsliklari va qator monografiyalari, dots.M.Karimovning “Qayta qurish va madaniy merosni o‘rganish”, “ Istiqlol va madaniy meros” uslubiy qo‘llanmalari, dotsent U.Qosimovning “Yozuvchi sirlari”, “Abdulla Qahhor saboqlari”, “Hozirgi zamon o‘zbek adabiyotida Tog’ay Murod ijodi”, “O‘zbek adabiyoti va tanqidchiligi tarixidan lavhalar”, o‘qituvchi M. Jo‘rayev bilan hammualliflikda “Ijodni anglash yo‘lida”, f.f.n Z. Mamadaliyevaning “Lison ut-tayr” obrazlari: ramz va majoz olami” nomli monografiyalari, dotsent N.Soatovaning “Ayol bilan munavvar olam” nomli hamda dotsentlar U.Qosimov, I.Ikromov va Y.Karimovalarning “Adabiyotshunoslik asoslari” kabi o‘quv-uslubiy qo‘llanma, dots.I.Ikromovning “O‘zbek adabiyoti” risolasi, dots.U.Qosimov, M.Karimov, f.f.n.Y.Karimovalarning “Badiiy tafakkur talqinlari” risolasi, f.f.n.Y.Karimovaning “Erk” jozibasi (Pirimqul Qodirovning “Erk” qissasi misolida)” monografiyasi, prof.F.Boynazarov va dots.I.Ikromovlarning “Zamonaviy texnologiya darsi tashkil etish” risolalari, shuningdek, kafedra prof-o‘qituvchilari tomonidan “Zahiriddin Muhammad Boburning adabiy-ilmiy merosi” (2013, T., “Muharrir”), “Tafakkur talqinlari” (2014, T., “Tamaddun”), “Davr va ijod muammolari” (2015, T., “Tamaddun”) nomli ilmiy maqolalar to‘plami nashr etilgan.

1991-yil F.Boynazarov “Tarixiy shaxslarning badiiy talqini” mavzusida doktorlik dissertatsiyasini, N.Soatova 2001-yil “A.Navoiy an’analari A.Qodiriy ijodida (“Layli va Kumush” talqinida)”, 2005-yil Y. Karimova “P.Qodirov qissalarida ma’naviy-axloqiy muammolarning badiiy talqini” mavzuidagi nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qilishdi. Kafedraning boshqa a’zolari: dotsent I.Ikromov “Badiiyat, ma’naviyat va tarixiy shaxs siymosi”, dots. N.Soatova “XX asr o‘zbek adabiyotida Shuhrat ijodining o‘rni”, o‘qituvchi M.Jo‘rayev “Komediya janrining xususiyatlari hamda ularning tarixiyligi” mavzularida doktorlik dissertatsiyasi ustida ish olib bormoqdalar. Hozirgi kunda kafedrada 2 nafar professor, 4 nafar dotsent, 3 nafar fan nomzodi, 3 nafar katta o‘qituvchi, 4 nafar o‘qituvchi, 1 nafar kabinet mudiri va laborant faoliyat ko‘rsatib kelmoqda. Ular quyidagilar:

1. Karimova Yulduz- kafedra mudiri, filologiya fanlari nomzodi.

2. Boynazarov Fayzulla –filologiya fanlari doktori, professor.

3. Jo‘rayev Olimjon – filologiya fanlari nomzodi, professor.

4. Tangirov Abdulhamid – filologiya fanlari nomzodi, dotsent.

5. Doniyarova Shoira – filologiya fanlari doktori.

5. Soatova Nodira – filologiya fanlari nomzodi, dotsent.

6. Qosimov U. – filologiya fanlari nomzodi, dotsent.

7. Tursunqulov Abbos – filologiya fanlari nomzodi, katta o‘qituvchi.

8. Mamadaliyeva Zuhra – filologiya fanlari nomzodi, katta o‘qituvchi.

9. Farmonov I. – o’qituvchi.

19. Boysinov Sohib – katta o‘qituvchi.

11. Jo‘rayev Murodulla – o‘qituvchi.

12. Lutfullayev Jahongir – o‘qituvchi.

13. Sindorov Lutfulla- o‘qituvchi.

Bugungi kunda kafedraning ilmiy salohiyati 64 % ni tashkil etadi.

Kafedra yetakchi muassasalar, oliy o‘quv yurtlari, viloyat maktablari hamda akademik litseylari bilan mustahkam aloqa o‘rnatib, ilmiy-ijodiy hamkorlik qilmoqda. Kafedra qoshidagi magistraturani 2005-2007 yillarda 30 ga yaqin magistr muvaffaqiyatli bitirdi. Xususan, o‘zbek adabiyoti o‘qitish metodikasi kafedrasi ixtiyoriga o‘zbek tili va adabiyoti mutaxassisligi bo‘yicha 2013-2014, 2014-2015, 2015-2016 o‘quv yillarida magistratura mutaxassisligiga 18 nafar talaba qabul qilingan. Ularning har biri ilmiy rahbarlari ko‘magida magistrlik tadqiqotlari ustida ish olib bormoqdalar. Kafedrada o‘zbek adabiyoti (10.00.02) ixtisosligi bo‘yicha ikki nafar katta ilmiy xodim tadqiqotchi-izlanuvchi tahsil olmoqda. Katta ilmiy xodim tadqiqotchi-izlanuvchi T. Qo‘chqorov f.f.d., prof. M. Jo‘rayev rahbarligida “O’zbek folklorida epik syujetlar evolyutsiyasi(tarixiy manbalardagi folklor materiallari asosida)” mavzusida ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bormoqda. Shuningdek, T. Qo‘chqorov o‘zbek xalq og‘zaki ijodi namunalarining 100 tomligini tayyorlash bo‘yicha tahririyat tarkibiga kiritilgan. I.Ibragimov esa O‘zMU professori f.f.d. B.Karimov rahbarligida “O’zbek adabiyotida Jaloliddin Manguberdi obrazining poetik talqini” mavzusidagi dissertatsiyasi mavzusi ustida ishlab kelmoqda.

Kafedra a’zolaridan professor O. Jo‘rayev Xalqaro A.Yassaviy mukofoti laureati (1998-y). “Do‘stlik” ordeni sovrindori, prof F.Boynazarov va dots. I. Ikromov va dots. U. Qosimovlar “O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi a’lochisi” ko‘krak nishoni bilan taqdirlangan.

Kafedra a’zolaridan f.f.n Z. Mamadaliyeva Nizomiy nomidagi TDPU o‘zbek tili va adabiyoti fakulteti professor-o‘qituvchilari bilan hamkorlikda 2015-2017-yillarga mo‘jjallangan A-1-197-raqamli “Navoiyning adabiy-pedagogik qarashlarining o‘rni va ahamiyatini tadqiq etish” nomli loyiha ishida (TDPU rektorining U-135-sonli buyrug‘i asosida) qatnashmoqda.

Xuddi shunday grant loyihasida kafedra kata ilmiy xodim tadqiqotchi-izlanuvchisi T.Qo‘chqorov ham ishtirok etib kelmoqda. U 2012-2016 yillarga mo‘jjallangan “O‘zbek xalq ijodi yodgorliklari yuz jildligini nashrga tayyorlash va tekstologik o‘rganish masalalari” mavzusidagi (O‘R FA TAI) “F 1-FA- innovatsiya 2012- 1-8” grant loyihasi bo‘yicha hamkorlik qilib kelmoqda.

Kafedraning ta’lim muassasalari bilan hamkorligi bo‘yicha ham qator ishlarni amalga oshirib kelmoqda. Ko‘p yillardan buyon ITI lari, yetakchi va tarmoq OTM lari, shuningdek, Jizzax shahri va viloyatida joylashgan TM lari bilan izchil hamkorlik qilib kelayotgan kafedraning bu yo‘nalishdagi faoliyati oxirgi o‘quv yilidan yangi sifat bosqichiga ko‘tarildi. Institut miqyosida korporativ hamkorlik bo‘yicha “Nizom” va shartnomalar ishlab chiqildi, shunga ko‘ra o‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi uchun yagona bo‘lgan “Innovatsion markaz” tuzildi va faoliyati yo‘lga qo‘yilgan ushbu markazga kafedra a’zolarining yetakchi mutaxassislari bo‘lgan 12 nafar prof-o‘qituvchi, shuningdek, katta ilimiy xodim tadqiqoqtchi-izlanuvchi, magistr va bakalavrlar jalb etildi. Kafedra korporativ hamkorlik doirasida Paxtakor QX KHK, Jizzax XK va iqtisodiyot KHK, JDPI qoshidagi 1-va 2-akademik litseylar, “Umid” IDUM, 7-, 9-, 10-, 14-, 16-, 17-umumta’lim maktablari bilan shartnomalarni yangidan imzolagan holda ushbu yo‘nalishdagi ishlarni yangi sifat darajasiga ko‘tarish ustida faoliyat olib bormoqda.

Kafedra qoshida “Iqtidorli talabalar markazi (rah.f.f.d.Sh.Doniyarova)”, “Yosh qalamkash” ijodkor talabalar to‘garagi (rah.f.f.n.Z.Mamadaliyeva) faoliyat ko‘rsatmoqda. To‘garak o‘zining ish rejasi va a’zolariga ega. Har oyda 2-3 marta to‘garak a’zolari o‘zlarining ilmiy-adabiy yig’ilishlarini o‘tkazib borishadi. Bulardan tashqari “Yosh qalamkash” to‘garagi a’zolaridan Ismoilova Mohinur “Yurt kelajagi” Respublika tanlovida nazm yo‘nalishi bo‘yicha birinchi o‘rinni (2013-yil), Ubaydullayeva Zilola “Kitobxonlar bayrami” ma’naviy-ma’rifiy tanlovining respublika bosqichida faxrli ikkinchi o‘rinni (2014) oldilar, Ismoilova Mohinur shu tanlovning “Yosh ijodkor” nominatsiyasi bo‘yicha III o‘rinni (2014) egalladi. IV bosqich talabasi O. Odilov “O‘tkir Hoshimov va yevropa adiblari ijodida urush mavzusi” nomli tadqiqot ustida izlanishlar olib borib, e’tirofga loyiq yutuqlarga erishdi. Maqolalari respublikamizning nufuzli nashrlarida (“Sharq yulduzi”), qator xorijiy konferensiyalar materiallarida (Rossiya, Avstrya) chop etildi. 2015 yilda Toshkent, “Tamaddun” nashriyotida “Ta’lim muassasalarida O‘tkir Hoshimov ijodini o‘rganish metodikasi” nomli metodik qo‘llanmasini chop ettirdi. O.Odilov 2015-yili Navoiy nomidagi Davlat stipendiyasiga sazovor bo‘ldi. Shuningdek, iqtidorli talabalarimiz o‘z ijod namunalari bilan tuman, viloyat, respublikadagi matbuotlarda va xalqaro miqyosdagi konferensiyalarda ishtirok etib kelmoqda. To‘garaklar oldiga qo‘yilgan asosiy maqsad yosh qalamkashlarni qo‘llab-quvvatlash va ularning ilmiy, ijodiy izlanishlariga amaliy va nazariy tomondan yordam berishdan iboratdir. Kafedraga biriktirilgan iqtidorli talabalarning “Yoshlar ovozi” nomli ilmiy-adabiy to‘plamini har yili nashr ettirish an’ana tusiga kirib bormoqda.

Shu kungacha kafedra professor-o‘qituvchilari, tadqiqotchi, magistrant va iqtidorli talabalari umumfilologik muammolar, xususan, adabiyot va uni o‘qitishning dolzarb masalalariga bag‘ishlangan yuzlab maqola hamda tezislari bilan respublikamiz ilmiy va ilmiy-pedagogik nashrlarida qilingan chiqishlari bilan birga bir qator nufuzli chet el jurnal va konferensiyalarida (Rossiya, Avstriya, Ukraina, Turkiya, Ozarbayjon va shu kabi) o‘zlarining 50 dan ortiq ilmiy ishlarini nashr ettirdilar.

Ko'rishlar soni(195)